V.League mở rộng lên 18 CLB: nút thắt nằm ở số đội bóng có khả năng thanh toán

Sáu giờ sáng ở sân tập Hòa Xuân, Đà Nẵng, anh phụ trách vật tư của đội mở cuốn sổ ghi tay và chỉ cho tôi một dòng ở trang cuối: 26. Số trận của một mùa V.League 14 đội, vòng tròn hai lượt. Anh ghi sẵn để anh em trong đội biết đường tính chuyện gia đình, chuyện nghỉ giữa mùa, chuyện hồi phục. Ngay bên dưới, nét chữ khác, mực khác: 18 đội, 34 trận. Không ai bình luận thêm. Cuốn sổ gấp lại, cất vào túi, tiếng còi buổi tập vang lên, và tôi đứng lại thêm vài giây ở đường biên.

Tôi theo các đội bóng ở đất nước này qua nhiều mùa giải, và tôi quen với việc những kế hoạch lớn nhất của bóng đá Việt Nam xuất hiện trước tiên trong những cuốn sổ như thế, nơi một người làm hậu cần tự tính trước hộ cả giải đấu. Kế hoạch mở rộng V.League lên 16 rồi 18 đội, gắn với lộ trình 2027 và nhiệm kỳ Đại hội Liên đoàn khóa X, đã được nói nhiều trên mặt báo. Phần chưa được nói nhiều là phần việc còn lại: bốn đội bóng mới lấy tiền ở đâu, lấy cầu thủ ở đâu, và ai sẽ ký giấy phép cho họ.

Phép tính và cái bẫy của phép tính

Mùa bóng mở ra từ một nhịp tim trong phòng họp báo, trước cả tiếng còi khai cuộc.

V.League 1 hiện có 14 CLB. Dòng "34 trận" trong cuốn sổ kia chỉ là số học của một người làm nghề: vòng tròn hai lượt, 18 đội là 34 vòng, 16 đội là 30 vòng, 14 đội là 26 vòng. Cộng thêm Cúp Quốc gia và các trận play-off, một mùa của CLB 14 đội rơi vào khoảng 30 đến 33 trận chính thức; một mùa của CLB trong giải 18 đội rơi vào khoảng 38 đến 41. Nói cách khác, mở rộng lên 18 đội đẩy lịch thi đấu của mỗi cầu thủ trụ cột tăng thêm khoảng tám trận, tức hơn 700 phút thi đấu chính thức, trong khi số buổi tập phục hồi gần như không đổi.

Nhưng nhìn ra khu vực thì phép tính ấy lập tức mất tính quyết định. Thái Lan chơi 16 CLB và chỉ có 30 vòng. Malaysia 12 CLB. Indonesia 18 CLB. Nhật Bản 20 CLB, 38 vòng, chia hai giai đoạn. Hàn Quốc chỉ 12 CLB nhưng vẫn đá 38 trận nhờ cơ chế 33 vòng cộng giai đoạn chia bảng tranh vô địch và trụ hạng. Singapore 8 CLB. Số đội bóng không dự báo được số trận, càng không dự báo được cường độ cạnh tranh. Hàn Quốc là bằng chứng ngược rõ nhất: ít đội hơn V.League, nhiều trận hơn V.League, và chất lượng đội hình cao hơn hẳn.

Tôi giữ nhịp đội bóng không bằng trống, mà bằng việc không bỏ sót một buổi tập nào trong ba mươi năm. Chính ba mươi năm ấy dạy tôi phân biệt hai loại đề án hoàn toàn khác nhau: đề án làm thay đổi lịch thi đấu và đề án làm thay đổi chất lượng bóng đá. Loại thứ nhất ký trong một buổi họp. Loại thứ hai cần một thập kỷ, và thường không có ai đứng ra nhận công.

Nút thắt không nằm ở số đội

Năm 2026, hai CLB bị xử lý vì không đáp ứng trọn bộ tiêu chí giấy phép. Bước sang mùa 2026, hai CLB khác chỉ được cấp giấy phép có điều kiện. Trên nền 14 đội, tỷ lệ không đạt chuẩn trọn vẹn rơi vào khoảng 10 đến 15 phần trăm, tức mỗi mùa có chừng một đến hai CLB nằm ngoài chuẩn. Nhân tỷ lệ đó cho 18 đội, giải đấu sẽ có thêm hai đến ba CLB không đạt chuẩn. Lúc ấy giấy phép thôi đóng vai trò bộ lọc chất lượng và trở thành thủ tục hành chính có kỳ hạn.

Trường hợp Quang Nam là bài học đắt nhất và cũng ít được nhắc lại nhất. Đội bóng trụ hạng xong rồi rút lui vì ngân sách. Sân vắng không làm bóng ngừng lăn, chỉ làm tiếng vỗ tay trễ một nhịp so với trái tim. Điều đáng chú ý nằm ở chỗ khác: đường thoát khỏi khủng hoảng tài chính ở V.League là sống sót hành chính, không phải bán cầu thủ. Một giải đấu mà CLB không thể tự cứu mình bằng cách bán tài sản là một giải đấu chưa có thị trường chuyển nhượng theo nghĩa tài chính.

Thanh Hóa từng suýt đổ và được chính quyền địa phương cứu. Thanh Hóa, Sông Lam Nghệ An, Hải Phòng đều là những CLB rất khó vận hành nếu cắt ngân sách tỉnh. Tôi không xem sự hỗ trợ ấy là xấu; nó là thực tế của một nền bóng đá mà doanh nghiệp tư nhân chưa tìm được mô hình sinh lời. Nhưng cần gọi đúng tên nó: ngân sách địa phương là khoản nợ tiềm tàng, không phải vốn chủ sở hữu. Nó co lại khi ngân sách tỉnh thắt lại, và nó biến mất khi ban lãnh đạo tỉnh thay đổi. Một CLB sống bằng nguồn ấy không thể cam kết với giải đấu một suất 18 đội trong mười năm.

Hoàng Anh Gia Lai là nghiên cứu tình huống đầy đủ nhất về giới hạn của mô hình một người. Khoảng 2.000 tỷ đồng trong 20 năm, theo chính lời người đứng đầu CLB nêu tại đại hội Liên đoàn, tương đương khoảng 76 đến 80 triệu USD, tức 3,8 đến 4 triệu USD mỗi mùa. Đó là quy mô ngân sách tầm trung của một CLB V.League. Nhưng đi kèm nó là một thập kỷ đi xuống liên tục trong khi tiền vẫn chảy đều. Nếu CLB có học viện được đánh giá tốt nhất Việt Nam vẫn không chuyển hóa được sản phẩm đào tạo thành sức mạnh bảng cân đối, thì giải đấu chưa có đường kiếm tiền từ tài sản cốt lõi của mình là con người.

Phía ngược lại cũng cần được nói cho công bằng, vì những người phê bình đề án thường bỏ qua nó. Bốn CLB mới tạo ra khoảng 100 đến 120 suất đội một và khoảng 500 đến 700 phút thi đấu chính thức mỗi vòng dành cho cầu thủ trẻ. Trong một giải mà cầu thủ trẻ thường bị chặn bởi các đội hình phụ thuộc ngoại binh, đó là lập luận thể thao mạnh nhất cho việc mở rộng, mạnh hơn hẳn lập luận về bản quyền truyền hình.

Rủi ro loãng chất lượng thì không chia đều cho mọi vị trí. Nó tập trung ở nơi nguồn cung nội địa mỏng nhất: thủ môn, trung vệ và tiền vệ sáng tạo. Nước Nga 2026 lạnh đến mức tôi nhớ từng hơi thở của khán đài suốt bốn năm sau, và trong cái lạnh ấy tôi nhớ một thủ môn 21 tuổi ngồi thu dọn găng tay một mình sau buổi tập thua. Bùi Tiến Dũng khi ấy là hình ảnh của một thế hệ thủ môn được đẩy lên rất sớm. Mở rộng giải sẽ đẩy thêm nhiều cầu thủ trẻ vào khung thành theo cách tương tự, chỉ khác là không phải ai cũng có một kỳ World Cup để trưởng thành.

Còn mối lo về tính công bằng thì mang tính cấu trúc chứ không phải từng tình huống trọng tài. Từ mùa 2026, khi một nhóm doanh nghiệp tài trợ cho nhiều CLB cùng lúc và tạo ra tranh chấp về lợi ích, vấn đề sở hữu chồng lấn và quan hệ tài trợ chéo vẫn chưa được giải quyết bằng một cơ chế độc lập nào. Mười ba, mười bốn năm. Một đề án mở rộng không phải là phương tiện để giải quyết chuyện đó, và cũng không nên được kỳ vọng là như vậy.

Chỗ người ngoài nhìn sai

Cách nhìn phổ biến từ bên ngoài rất dễ chịu: Thái Lan 16 đội, Indonesia 18 đội, Việt Nam 14 đội là nhỏ, mở rộng là bắt kịp khu vực. Nhưng quy mô giải đi theo điều kiện kinh tế và hạ tầng của từng quốc gia; nó phản ánh sự phát triển chứ không tạo ra sự phát triển. Nhật Bản 20 đội vì nước họ có 20 nền kinh tế địa phương đủ sức nuôi một CLB chuyên nghiệp, không phải vì họ muốn có 38 vòng.

Điểm mù thứ hai tinh vi hơn. Đề án được trình bày như một chính sách phát triển, nhưng chức năng vận hành của nó là tăng lượng trận cho gói bản quyền truyền hình và tăng số ghế thành viên có quyền biểu quyết bên trong VPF. Không có nguồn doanh thu mới nào được chỉ ra để nuôi bốn CLB mới; phần chi phí thì có, và nó sẽ rơi xuống ngân sách tỉnh hoặc ví của một vài cá nhân. Một đề án chỉ có cột chi phí là một đề án xin thêm tiền, không phải đề án tạo thêm giá trị.

Điểm mù thứ ba là giải pháp rẻ nhất không nằm trên bàn ai. Nếu mục tiêu thật là thêm trận, chia giai đoạn với 12 đến 14 CLB đưa mùa giải lên 38 vòng mà không cần thêm bốn bộ máy hành chính, bốn sân vận động đạt chuẩn và bốn hồ sơ giấy phép. Cơ chế ấy không được chọn vì nó không bán được về mặt chính trị: không ai nhận được bốn CLB mới, không ai có thêm ghế.

Điểm mù thứ tư là khoảng cách kỳ vọng. Từ nền hai CLB phải nhận giấy phép có điều kiện, tiến tới 16 rồi 18 CLB trong một đến ba mùa đòi hỏi một bước nhảy chưa từng có về năng lực tài chính CLB, đúng vào lúc mọi dấu hiệu đang đi ngược lại. Một kế hoạch như thế chỉ khả thi nếu có cơ chế vào giải theo lộ trình, tức một dạng nhượng quyền có kiểm soát, và điều đó thì chưa ai dám gọi tên.

Tín hiệu cần theo dõi

Tín hiệu nội bộ tiếp theo sẽ không đến từ một bài phát biểu ở đại hội. Nó đến từ bản danh sách giấy phép công bố trước ngày khai mạc mùa 2027: bao nhiêu CLB đạt chuẩn trọn vẹn, bao nhiêu CLB nhận giấy phép có điều kiện, và liệu đề án có kèm cơ chế vào giải theo lộ trình hay không. Ba dòng ấy nói nhiều hơn mọi con số mục tiêu về số đội.

Khán giả nhớ bàn thắng; tôi nhớ ánh mắt của người dự bị khi tiếng còi kết thúc. Trong câu chuyện này, người dự bị là những CLB thứ 15 đến 18, những đội chưa có tên, chưa có ngân sách, và chưa có ai hỏi họ một câu đơn giản: mùa sau, tiền ở đâu.