Valencia của Aguirre: thất bại đầu tiên, tấm thẻ đỏ của Elliott và cuộc chiến trụ hạng

Quả bóng bay lên từ phần sân Villarreal, treo lơ lửng trong màn đêm Mestalla, và khi nó rơi xuống, có hai người cùng nghĩ mình là người phải xử lý. Thủ môn Valencia bước ra. Pepelu lùi về. Không ai gọi tên ai. Khoảng trống giữa họ mở rộng dần, cho đến khi nó rộng bằng cả một trận đấu.

Bàn gỡ hòa của Villarreal sinh ra từ đúng khoảng trống ấy. Javier Aguirre gọi đó là tình huống “có thể tránh được theo mọi nghĩa”: một đường bóng dài, sự do dự giữa thủ môn và Pepelu, cả đội bị bỏ ngỏ giữa sân. Một huấn luyện viên đã đi qua ba thập kỷ cầm quân không gọi đó là tai nạn. Ông gọi đó là do dự. Do dự thì luyện được; xui rủi thì không.

Một trận đấu là tấm gương vỡ, mỗi mảnh phản chiếu một số phận. Mảnh thứ nhất là bàn thắng bị từ chối. Mảnh thứ hai là pha bóng của Danjuma, thứ lẽ ra đã nâng tỷ số lên 2-0. Mảnh thứ ba là tấm thẻ đỏ của Harvey Elliott, rút ra vì lời nói. Mảnh thứ tư là bảng xếp hạng: sáu điểm sau mười vòng, Valencia nằm trong nhóm cầm đèn đỏ.

Đó là trận thứ ba của Aguirre trên ghế huấn luyện viên Valencia: hai hòa, một thua. Trước Villarreal, đội bóng của ông thua 1-2 ngay tại Mestalla. Thất bại đầu tiên kể từ ngày ông nhận việc, và cũng là lúc chuỗi trận không thắng của câu lạc bộ bắt đầu được gọi bằng một cái tên nặng hơn: khủng hoảng trụ hạng.

Cần đặt câu chuyện vào đúng chỗ của nó. Valencia từng hai lần vào chung kết cúp châu Âu, từng là thế lực nửa trên của La Liga. Villarreal bây giờ là đội dự cúp châu Âu, ổn định về cấu trúc, có chiều sâu đội hình đủ để xoay tua. Khoảng cách giữa hai đội trên bảng xếp hạng lớn hơn khoảng cách trong một trận đấu. Và điều khiến người ta lo không phải thất bại trước Villarreal, mà là sáu điểm sau mười vòng.

Nhìn vào cách Valencia thua, vấn đề nằm ở khâu đóng trận, không nằm ở khâu tạo cơ hội. Họ dựng được một thế trận thắng: bàn bị từ chối, pha bóng của Danjuma có thể thành 2-0, những phút kiểm soát thế trận. Rồi họ để thủng lưới hai lần. Một đội biết tạo ra lợi thế nhưng không biết đóng nó lại là một đội thiếu người quản lý trạng thái trận đấu, chứ không thiếu ý tưởng tấn công.

Aguirre hiểu điều đó rõ hơn ai hết. Ông phát biểu nguyên tắc của mình: nếu không thắng được, phải đủ thông minh để giữ tỷ số. Nguyên tắc ấy đúng. Vấn đề là nguyên tắc đúng không tự động trở thành thói quen đúng. Trong bóng đá trụ hạng, thứ tiền tệ chiến thuật đáng giá nhất không phải sự tinh xảo, mà là khả năng chuyển hòa thành thắng hoặc giữ hòa thành hòa. Một điểm kiếm được ở phút 90 có giá trị hơn mười pha phối hợp đẹp ở phút 20.

Tấm thẻ đỏ của Elliott đắt hơn người ta tưởng. Một cầu thủ bị đuổi vì lời nói nghĩa là đối thủ không phải trả giá để chơi hơn người. Với Aguirre, nó kéo theo hai hệ quả cùng lúc: đổi sơ đồ và dùng một quyền thay người mà ông không hề dự tính. Đó chính là nguồn lực ông cần để bảo vệ một tỷ số. Và Aguirre, thay vì đẩy cầu thủ trẻ ra trước báo giới, lại nhận phần lỗi về mình: “Không phải lỗi của cậu ấy, mà là lỗi của tôi, vì đã đưa ra sân những người tôi đã đưa ra sân.”

Cần nói thêm: Aguirre từ chối bàn về trọng tài. Ông nói mình đã làm nghề này năm mươi năm, ba mươi năm cầm quân, chưa từng đổ lỗi cho trọng tài. Đó là cách quản lý áp lực có chủ đích: giữ tiếng ồn ở ngoài phòng thay đồ, hứng áp lực về phía mình để đội bóng không bị xé. Nhưng nó cũng có cái giá. Khi huấn luyện viên nhận hết lỗi, đôi khi các cầu thủ không còn cảm thấy mình phải chịu trách nhiệm gì nữa.

Ở đây xuất hiện một nghịch lý mà tôi cho là điểm mù của ký ức tập thể quanh Valencia. Áp lực đang bị đặt sai chỗ. Nó đổ lên tấm thẻ đỏ, lên trọng tài, lên một huấn luyện viên mới có ba trận. Nhưng dữ kiện của chính trận đấu chỉ ra hai sự kiện quyết định: một cơ hội 2-0 bị bỏ lỡ và một bàn thua từ đường bóng dài có thể phòng ngừa. Tấm thẻ đỏ là yếu tố làm nặng thêm, không phải nguyên nhân. Đổ lỗi cho trọng tài là cách dễ nhất để không phải nhìn vào khâu đóng trận.

Và có một điều cần thành thật. Khi một đội đang ở nhóm cuối bảng thua một trận mà họ “xứng đáng có nhiều hơn”, câu chuyện ấy xuất hiện ở mọi vòng đấu, ở mọi câu lạc bộ. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tôi học được rằng lập luận “chúng tôi đá tốt hơn kết quả” chỉ có giá trị khi được kiểm chứng bằng dữ liệu quá trình, chứ không bằng cảm giác trong phòng họp báo. Ở đây, dữ liệu ấy không có. Điều còn lại là một thói quen: đội bóng chưa biết đóng cửa trận đấu.

Nhưng nếu chỉ dừng ở Aguirre thì vẫn chưa chạm tới gốc. Vấn đề của Valencia mang tính vị thế hơn là tính chiến thuật. Một câu lạc bộ đã dành cả thập kỷ làm người bán tài năng ở đỉnh giá, mỗi mùa bán đi một mảnh của chính mình để cân bằng sổ sách, thì việc rơi xuống nhóm cuối bảng là kết quả có thể dự báo, bất kể ai ngồi trên băng ghế. Aguirre không tạo ra khủng hoảng; ông được thuê để quản lý nó.

Villarreal là tấm gương rõ nhất cho điều đó. Họ ở vị trí mà Valencia từng ở: một câu lạc bộ cỡ trung được điều hành tốt, có suất châu Âu, có cấu trúc ổn định. Thua Villarreal trên sân nhà khi đã dẫn trước là khoảng cách đúng loại giữa hai tầng bóng đá. Học viện trẻ của Valencia, nơi đã sản sinh ra những cái tên như Pepelu, là tài sản chiến lược duy nhất còn lại, đồng thời là rủi ro chiến lược lớn nhất: nó là con đường rẻ nhất để tạo giá trị đội hình, và cũng là nơi dễ bị mua đi với giá chiết khấu nhất vào tháng Giêng.

Sân cỏ không bao giờ lặng im, chỉ có người ngồi im để nghe. Trong mỗi pha bóng hỏng, tôi nhìn thấy một bài thơ chưa kịp viết. Khoảng trống giữa thủ môn và Pepelu đêm ấy là một câu thơ như thế: nó nói rằng hai người đàn ông trưởng thành, trong cùng một màu áo, có thể hiểu sai nhau trong đúng một phần giây, và một mùa giải có thể trôi đi theo những phần giây như vậy.

Valencia sẽ còn ba trận nữa, rồi năm trận nữa. Cái cửa sổ mà người ta gọi là hiệu ứng huấn luyện viên mới đã tiêu mất một nửa mà chưa có trận thắng nào. Nếu hai hoặc ba vòng tới vẫn không thắng, sự lo lắng trên mặt báo sẽ chuyển thành một cuộc khủng hoảng ghế huấn luyện viên có thật. Nhưng điều đáng nghĩ hơn nằm ở chỗ khác: nếu Aguirre bị thay, điều gì sẽ khác? Một người mới vẫn sẽ phải dạy lại chính những con người ấy cách giữ một tỷ số.

Tôi đến sân không phải để xem bóng, mà để xem mọi người tin vào điều gì. Đêm Mestalla, niềm tin mỏng như tờ giấy bạc bọc một vụ chuyển nhượng. Và ở một góc khán đài, vẫn có người ngồi lại sau tiếng còi cuối, nhìn khoảng trống giữa thủ môn và tiền vệ trụ, tự hỏi giá như ai đó đã gọi tên.