Tây Ban Nha giữ ngôi số 1 FIFA nữ, Italy rơi xuống 14 trước loạt play-off World Cup

Tôi xem lại đoạn băng trận Tây Ban Nha gặp Mỹ ba lần trong một buổi tối ở Nagoya, và lần nào cũng dừng ở đúng một khung hình. Sau bàn gỡ 2-2 của Swanson, máy quay lia lên khán đài, chỗ một cô bé mặc áo số 6 đứng im, hai tay vẫn giơ cao như chưa kịp hạ xuống. Tây Ban Nha đã dẫn 2-0 bằng bàn của Putellas và Salma Paralluelo. Sanchez gỡ một bàn. Swanson gỡ nốt bàn còn lại. Khung hình cuối không có tiếng vỗ tay nào dành cho đội khách, chỉ có một sự ngỡ ngàng rất lặng.

Vài ngày sau, bảng xếp hạng FIFA của bóng đá nữ được công bố, và phía trên cùng không có gì thay đổi: Tây Ban Nha số 1 với 2.121,50 điểm, Mỹ số 2 với 2.042,38 điểm, Đức số 3 với 2.034,62, Anh số 4 với 2.025,47, Nhật Bản số 5 với 1.994,43. Khoảng cách giữa đội đầu và đội nhì là 79,12 điểm.

Điểm đáng nói nhất của kỳ cập nhật này nằm ở chỗ gần như không có gì xê dịch trong top 10. Goal.com ghi nhận các trận giao hữu trong những tháng gần đây hầu như không tạo ra khác biệt với nhóm dẫn đầu. Một câu ngắn, nhưng chở nhiều thông tin: hệ thống tính điểm của FIFA không phản ứng mạnh với những trận không thuộc vòng loại hay giải chính thức, nên một trận hòa 2-2 giữa đội số 1 và đội số 2 gần như bị nuốt vào khoảng không. Với người theo dõi bóng đá nữ trong nhiều năm, điều này không lạ. Nó chỉ giải thích vì sao tấm bảng xếp hạng luôn trông chậm hơn cảm giác của khán giả sau mỗi trận cầu.

Phía dưới top 10 thì sôi động hơn hẳn. Italy rơi xuống 14. Trung Quốc giảm hai bậc xuống 18. Đan Mạch tăng hai bậc, vào top 10, vượt Hà Lan và Triều Tiên. Na Uy đứng 13, Triều Tiên đứng 12, Hà Lan đứng 11. Iceland và Hàn Quốc đi lên, và cách đọc hợp lý nhất từ dữ liệu được công bố là chính hai đội này khiến Trung Quốc mất hai bậc: đội bóng ấy không hẳn đánh rơi điểm, mà bị người khác bước qua.

Bóc khoảng cách thành từng đoạn nhỏ sẽ thấy một cấu trúc hai tốc độ. Tây Ban Nha hơn Mỹ 79,12 điểm. Mỹ hơn Đức 7,76. Đức hơn Anh 9,15. Ba đội xếp sau Tây Ban Nha chỉ cách nhau chưa đầy 17 điểm, nghĩa là một trận thắng ở vòng loại cũng đủ đảo thứ tự. Từ Anh xuống Nhật Bản là 31,04 điểm, một ranh giới tầng thật sự, không phải dao động ngắn hạn. Ngôi đầu của Tây Ban Nha mang tính cấu trúc; vị trí 2 đến 4 mang tính tạm thời.

Đặt trận hòa 2-2 vào mô hình Elo, kết quả ấy gần với kỳ vọng hơn là một cú sốc. Với khoảng cách điểm như trên ở một sân trung lập, xác suất thắng của Tây Ban Nha rơi vào khoảng 0,57 — cao hơn đối thủ, nhưng không đủ để biến một trận hòa thành biến cố. Tôi không dám nói phép quy đổi ấy chính xác tuyệt đối, bởi cách ánh xạ giữa điểm FIFA và Elo vẫn còn nhiều phiên bản. Nhưng hướng của nó thì đáng tin: một đội hơn 79 điểm vẫn có thể bị gỡ hòa, và điều đó không làm đổ cả hệ thống.

Cái đáng chú ý hơn nằm ở cách Mỹ gỡ. Hai bàn thắng đến từ hai tiền đạo, Sanchez và Swanson. Muốn lật lại thế trận từ 0-2, đội bóng ấy buộc phải chọn con đường ngắn nhất tới khung thành: pressing cao để cướp bóng thành cơ hội, hoặc đưa bóng thẳng vào vòng cấm thay vì kiên nhẫn luân chuyển. Hồ sơ người ghi bàn cho thấy điều đó, dù tôi chưa có số liệu để khẳng định chắc chắn. "Mỗi bàn thắng là một khúc ca, và tôi chỉ là người chép lời." Có điều, người chép lời cũng phải biết mình đang chép từ bản nhạc nào.

Về phía Tây Ban Nha, cấu trúc tấn công đang được dựng trên hai thế hệ: một mẫu số giàu kinh nghiệm ở tuyến giữa và tuyến trên, Putellas, cùng một mũi chạy trẻ, Paralluelo. Đó là dạng chuyển giao bền nhất, nhưng cũng là dạng tập trung phụ thuộc sáng tạo nhất. Và có một chi tiết khiến tôi cứ nghĩ mãi: ngày càng nhiều cầu thủ chạy cánh chọn cách bó vào trong, biến hành lang thành khoảng trống cho hậu vệ biên dâng cao. Kiểu chạy cánh rộng, kéo giãn hàng thủ rồi đi thẳng xuống đáy biên đang bị xem nhẹ, trong khi nó vẫn là thứ vũ khí khó thay thế nhất khi đối thủ đã dựng xong khối phòng ngự.

Italy thì ở một tình thế khác. Rơi một bậc xuống 14, xét thuần túy thể thao, gần như vô nghĩa. Nhưng thời điểm thì không: đội tuyển này bước vào loạt play-off World Cup, và đối thủ là Phần Lan, đội đứng 22. Một bậc tụt không làm hàng phòng ngự yếu đi, không làm các cầu thủ chạy chậm lại. Nó chỉ tạo ra một câu chuyện mà ban huấn luyện phải sống chung trong hai tuần: câu chuyện "đang đi xuống". Quản lý kỳ vọng, ở những trận một mất một còn, thường khó hơn quản lý chiến thuật.

Nhìn rộng ra, trong 22 đội dẫn đầu, UEFA chiếm 13 suất, tương đương 59%. AFC có 5 suất, 23%. CONCACAF và CONMEBOL mỗi nơi 2 suất. CAF không có đội nào. Không một đại diện châu Phi nào lọt vào nhóm 22 đội mạnh nhất. "Nagoya dạy tôi rằng, mọi tiếng nói đều khát khao một khán đài." Một tấm bảng xếp hạng cũng là khán đài, và nó chỉ ghi tên những người đã kịp bước lên.

Điều dễ bị đọc sai nhất ở kỳ cập nhật này là biến nó thành một bản cáo trạng hoặc một bản tuyên dương. Bảng xếp hạng của FIFA đo độ mạnh được tích lũy, không đo phong độ của tuần này. Chính vì thế, trật tự phía trên đứng yên là chuyện bình thường, còn những cú nhảy ở khoảng 10 đến 22 mới là nơi hệ thống thật sự nhạy cảm. Triều Tiên đứng 12 với lịch thi đấu thưa là ví dụ cho việc mẫu nhỏ có thể tạo ra sai số. Đan Mạch tăng hai bậc là tín hiệu tích cực rõ nhất, nhưng cũng là dấu hiệu của kỳ vọng đang bị đẩy lên cao hơn thực tế.

Và trong một kỳ chuyển nhượng, tấm bảng này còn bị dùng cho một việc khác. Một cầu thủ thuộc đội số 1 thế giới thường được định giá cao hơn giá trị chơi bóng của cô ấy, đặc biệt nếu cô còn trẻ và vừa ghi bàn ở một trận lớn. "Chuyển nhượng không phải con số, mà là những mảnh đời tìm bến đỗ mới." Có điều, bong bóng giá trẻ đang vỡ dần, và những mức giá ba chữ số cho cầu thủ chưa đá nổi 50 trận đỉnh cao đang bị thị trường trả lại bằng sự im lặng.

Tôi quay lại khung hình cô bé áo số 6. Cô ấy không biết gì về điểm số, về 79,12 điểm, về hệ thống Elo hay cách FIFA tính trọng số cho giao hữu. Cô ấy chỉ biết đội mình vừa để thủng lưới hai lần trong một buổi chiều. "Trái bóng lăn qua bao thế hệ, nhưng nhịp tim người hâm mộ không bao giờ đổi khác." Và có lẽ, thứ duy nhất khiến những con số kia có nghĩa là khoảnh khắc ai đó còn giơ tay trên khán đài, chưa kịp hạ xuống.

Một đội giữ được ngôi đầu khi không thắng trận cầu lớn nhất của mình, một đội rơi một bậc mà đứng trước trận đấu quan trọng nhất trong bốn năm — nếu cả hai đều đúng, thì người hâm mộ nên tin vào cái gì? "Có những khoảnh khắc thể thao không bao giờ chết, chỉ lìa xa đồng hồ." Tôi vẫn tin vào bảng xếp hạng, nhưng chỉ như tin vào một cuốn sổ ghi chép cũ: nó nhớ giúp mình, chứ không quyết định giúp mình.